„Zardzewiała śmierć” – problem, z którym spotykamy się na codzień

17-11-2018

Chociaż od działań wojennych na ternie Polski upłynęło ponad 70 lat to dalszym ciągu jej pozostałości są groźne dla społeczeństwa. Zardzewiała śmierć corocznie zbiera swoje żniwo i pomimo ciężkiej pracy saperów z Pododdziałów Specjalistycznych Sił Zbrojnych ciągle wiele jej zalega w ziemi. Pojazdy z napisem Patrol Saperski nader często spotykane są na naszych ulicach i drogach. Wielu z nas nie zdaje sobie sprawy że pojazdy te przewożą jakże niebezpieczny towar,  a osoby kierujące nimi to też są ludzie, mający swoje troski dnia codziennego i pełną świadomość ponoszonego ryzyka związanego z wykonywaną pracą. Muszą myśleć nie tylko o własnym bezpieczeństwie, które jest zagrożone ale i o bezpieczeństwie innych użytkowników dróg, którzy nie zawsze chcą pojąć istniejące niebezpieczeństwo, pomimo że pojazdy te są uprzywilejowane.

W 2017 roku 39 patrole rozminowania i 2 grupy nurków – minerów jakie funkcjonują w Siłach Zbrojnych RP podjęły i zneutralizowały około 300 tysięcy przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych (PWiN). Specjaliści ci średnio, a jest ich tylko około 250 osób, interweniują około 7- 8 tysięcy rocznie, podejmują, transportują i neutralizują około 300 000 do 400 000 sztuk przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego (niewybuchy) (dane przybliżone za rok 2018). Wśród usuwanych przedmiotów są bomby lotnicze, torpedy, miny, granaty, pociski artyleryjskie, amunicja i inne. Stan techniczny tych znalezisk jest nieprzewidywalny ze względu na wieloletnie działanie warunków atmosferycznych. Jakiekolwiek poruszenie, uderzenie, przenoszenie lub inne czynniki mogą spowodować wybuch, za co za tym idzie śmierć lub kalectwo osób, które znajdują się w rejonie oddziaływania. Te determinanty powodują, iż nie wolno przy nich manipulować osobom nieposiadającym specjalistycznego przeszkolenia, umiejętności a także odpowiedniego wyposażenia technicznego.

W czasie realizacji zadań polegających na usuwaniu niewybuchów amunicji bojowej mogą wystąpić między innymi zagrożenia, takie jak:

– wybuch niewybuchu amunicji bojowej związany z niewłaściwym odkopywaniem, wydobywaniem, podejmowaniem, transportem;

– wybuch lub samozapalenie się przedmiotów niebezpiecznych (amunicji bojowej z ładunkiem zapalającym) w czasie przenoszenia lub transportu;

– wypadek drogowy pojazdów przewożących niewybuchy;

– w przypadku niszczenia w miejscu znalezienia szczególnie niebezpiecznych niewybuchów i niewypałów może dojść do zranienia odłamkami przypadkowych osób nie wycofanych poza strefę zagrożenia.

Jest to największy problem dla służb zabezpieczających teren. Ciekawość, chęć zrobienia sobie zdjęcia, podejście że nic mi się nie stanie, powoduje, że do strefy niebezpiecznej przenikają osoby postronne. Dużą rolę w tej grze o życie i zdrowie odgrywają media, które publikują zdjęcia lub filmy nagrane przez tego typu specjalistów. Przykładem niech będzie wyemitowany w Wiadomościach (TVP 1) fragment filmu nagrany z dachu budynku, który był strefie zagrożonej)podczas prac patrolu rozminowania na placu Bitwy Warszawskiej 1920 r. związanych podjęciem granatu moździerzowego Thor o kalibrze około 750 mm i wadze około 1750 kg odnalezionego podczas prac przy budowie metra. Ciekawe, kto byłby winien śmierci tych osób w razie zaistnienia wybuchu. Nawet buty by po nich nie pozostały. Innym, negatywnym przekładem działania mediów w kwestii prac z niewybuchami amunicji bojowej był cykl filmów emitowany w TVP 3 o działaniach związanych z oczyszczaniem terenu z niewybuchów realizowanych przez cywilne podmioty gospodarcze.

Podmioty (firmy) zajmujące się oczyszczaniem terenu z pozostałości powojennych (z niewybuchów amunicji bojowej) działające na podstawie Ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 283, ze zm.) powinni prowadzić tą działalność w ograniczonym zakresie. Jest to swoiste nieporozumienie prawne, które powinno być zmienione. Czynności związane z oczyszczaniem pozostałości powojennych, w tym podejmowanie, transport, neutralizacja niewybuchów należy tylko i wyłącznie w kompetencji Pododdziałów Specjalistycznych Sił Zbrojnych. Jednocześnie brak jest prawnych, cywilnych uwarunkowań odnośnie właściwości terenu przeznaczonego do neutralizacji niewybuchów amunicji bojowej. W Siłach Zbrojnych regulują to: Norma Obronna NO- 02-A043 oraz NO-02-A061 i NO-02-A069. Na tej podstawie opracowane są resortowe dokumenty normujące działanie pododdziałów SZ RP i innych służb w zakresie oczyszczania terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych. Obecny stan prawny uniemożliwia realizację oczyszczania terenu kraju z niewybuchów i niewypałów pochodzenia wojskowego przez inne podmioty, który zagraża bezpieczeństwu publicznemu w przypadku zaniechania wykonywania powyższych zadań przez Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa kategorycznie zabrania się ruszania, dotykania lub podnoszenia z miejsca przedmiotów niebezpiecznych przez osoby do tego nieuprawnione. Przez osoby uprawnione należy rozumieć przeszkolonych i przygotowanych w tym zakresie żołnierzy – specjalistów pododdziałów Sił Zbrojnych RP .

Opracował: Szczepan Dąbek

Katechizm sapera

Kompendium wiedzy specjalistycznej, to wskazówki, porady zachowania się na terenach zagrożonych wybuchami. Lektura obowiązkowa dla każdego specjalisty!

Wydawnictwo Saperskie Sp. z. o. o. Spółka zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla m. st. Warszawy XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego KRS 0000570573. Kapitał zakładowy 21500,00 PLN w całości opłacony.